Visit http://www.esab.com/ for more information about our products.
Aluminium (Al)
Aluminium is een van de meest verbreide elementen in de aardbodem. Door de voortschrijdende verzuring van de bodem komt het aluminium in de rivieren en vandaar in de zeeën en meren terecht, waar het bijvoorbeeld het voortplantingsvermogen van vissen en ook vogels aantast. Aluminium wordt als metaal gewonnen uit bauxieterts. De productie van aluminium vereist een reusachtige hoeveelheid energie. Het is evenwel gemakkelijk en vele malen recyclebaar.
Aardgas
Een fossiele brandstof in de aardbodem. Bij het verbranden van aardgas komt er minder kooldioxide en zwavel vrij dan bij het verbranden van aardolie. In sommige gevallen kan aardgas worden vervangen met biogas, een vernieuwbare brandstof.
Afvalstortplaatsen
Afvalstortplaatsen zijn een moderne versie van de vuilnisbelt en voldoen aan bepaalde milieutechnische eisen. Onder de stortplaats moet in een funderingsplaat worden voorzien opdat het regenwater dat vervuild wordt door de gifstoffen in de stortplaats opgevangen en gereinigd kan worden. Het afval in stortplaatsen wordt niet verbrand of gerecycled maar opgeslagen in de bodem.
Atoomenergie
Atoomenergie is een betrekkelijk nieuwe vorm van energie. Het gebruikt de energie die twee atomen bij elkaar houdt. Bij splitsing komt een energie vrij die atoomenergie wordt genoemd. Hiervoor wordt uranium, een radioactieve stof gebruikt. Bij splitsing worden andere radioactieve splijtingsproducten gevormd. De voornaamste problemen ten aanzien van het milieu worden gevormd door de straling die deze radioactieve stoffen afgeven. Wegens de rampzalige effecten van deze stoffen op levende organismen (de moleculen in levende cellen worden veranderd, wat kanker en genetische afwijkingen ten gevolge heeft) is de nucleaire industrie in de meeste landen streng geregeld. De meeste emissies van radioactieve stoffen zijn het gevolg van menselijk falen en rampen. Een bijkomend maar zeker niet onbelangrijk verschijnsel is dat radioactieve afval kan worden opgewerkt tot plutonium, wat gebruikt wordt in atoomwapens.
Benzine
Een fossiele brandstof die uit ruwe aardolie verkregen wordt. Bij verbranding komen uit benzine onder meer kooldioxide (CO2), koolwaterstof (HC) en stikstofoxide (NOx) vrij. Het verbranden van benzine leidt eveneens tot opwarming van de aarde, verzuring en eutrofiëring. Een katalysator vermindert de uitstoot van waterkoolstof en stikstof, maar niet de emissie van kooldioxide.
Biobrandstof
Een verzamelnaam voor organische brandstoffen (biomassa). Hieronder vallen stoffen als hout en stro maar ook biobrandstoffen als granulaat en ethanol. Biobrandstoffen zijn in feite zonne-energie; planten zetten zonne-energie om in chemische energie in de vorm van verschillende typen glucose. Biobrandstoffen zijn op betrekkelijk korte tijd vernieuwbaar. Er mag evenwel niet meer worden verbruikt dan aangevuld kan worden. Ontbossing heeft een negatief effect op de biodiversiteit. Turf wordt niet langer als biobrandstof beschouwd.
Biodiversiteit
Biodiversiteit betekent dat er vele verschillende soorten bestaan, elk met grote genetische variëteiten.
Biotoop
Een biotoop is een gebied met een bepaald landschapstype waarin bepaalde planten of dieren kunnen gedijen. Een biotoop kan een loofbos, een walkant of ander soort landschap met speciale eigenschappen zijn. Wanneer de biotoop verandert veranderen de levensomstandigheden van de planten of dieren die daarin wonen mee. Veel biotopen veranderen door menselijke ingrepen zoals bijvoorbeeld ontbossing, drooglegging of eutrofiëring.
Brundtland-rapport
De bevindingen van de zogenaamde Brundtland-commissie in de periode 1983-1987 zijn vervat in het gelijknamige rapport. De VN gaf de commissie opdracht:
De Brundtland-commissie gebruikte als eerste de term "duurzame ontwikkeling".
Cadmium (Cd)
Cadmium wordt gemakkelijk door het lichaam en in het bijzonder door de nieren en de lever opgenomen. Verzuring bevordert de uitspoeling van cadmium in de zeeën en meren. Volgens de verwachtingen zal chronische cadmiumvergiftiging als gevolg van de hoeveelheden cadmium in kunstmest in de toekomst aanzienlijk zijn. Cadmium breekt zink af, hetgeen in het lichaam een zinktekort veroorzaakt Het gebruik van cadmium moet dus volledig gestaakt worden.
CFK's
Zie Chloorfluorkoolwaterstoffen.
Chloorfluorkoolwaterstoffen
Chloorfluorkoolwaterstoffen zijn synthetische gassen die chloor, koolstof, fluor en stikstof bevatten. Ze worden (in het Engels) vaak aangegeven met CFC, een handelsnaam van Du Pont. CFK's worden gebruikt als koelmiddel in koelkasten, koelsystemen en airconditioningapparatuur, als blaasgas in kunststofschuim en voor het reinigen van elektronische apparatuur. CFK's tasten de ozonlaag in de stratosfeer aan, waardoor de schadelijke ultraviolette straling op aarde toeneemt. Ook zijn CFK's agressieve broeikasgassen. Het vermoeden bestaat dat CFK's het DNA kunnen veranderen. HCFK wordt vaak aangeduid als een "zachte" CFK omdat het minder schadelijk is voor de ozonlaag. Een vervanger is HFK, dat de onzonlaag in het geheel niet aantast. Bovendien draagt het aanzienlijk minder bij tot de opwarming van de aarde.
Chroom (Cr)
Chroom komt normaliter voor als driewaardig en zeswaardig chroom. Driewaardig chroom is schadelijk voor de gezondheid en kan aanleiding geven tot allergische reacties. Naar wordt aangenomen is zeswaardig chroom kankerverwekkend. Ook dit chroom is (bij inademing) een allergeen. Hierbij moet worden aangetekend dat chroom niet vernietigd wordt en dus altijd ergens in het ecosysteem aanwezig zal zijn. Het kan bijvoorbeeld in het grondwater onder een vuilnisstortplaats en vervolgens in zee en in de vis die we eten terechtkomen.
CO2
Zie Kooldioxide.
Composteren
Composteren is een proces waarbij plantaardige resten en voedselresten bij aanwezigheid van zuurstof worden afgebroken tot humus. Humus wordt gebruikt in parken, tuinen en in de landbouw. Bij composteren op grote schaal moet het vuil worden gesorteerd om te voorkomen dat de humus zware metalen bevat.
Cyclus
Het milieu kent vele cycli. De basiscyclus bestaat uit groene planten die tijdens de fotosynthese uit kooldioxide zuurstof en glucose produceren. Dieren gebruiken het voedsel in planten door ze - of andere dieren - te eten. In de cellen van planten en dieren wordt de glucose en de zuurstof door celrespiratie omgezet in energie, kooldioxide en water. De cyclus is voltooid wanneer de planten de kooldioxide en het water opnemen. In een cyclus worden alle reststoffen van een proces opnieuw gebruikt en er blijft dus geen onnut afval achter. Om in industriële processen een cyclus te creëren moeten reststoffen opnieuw worden gebruikt om afval te voorkomen.
DDT
DDT is een voor het milieu uiterst schadelijke en toxische insecticide en in vele landen verboden. Zie PCB, dat overeenkomstige eigenschappen bezit.
Dioxine
Dioxine is de verzamelnaam van bepaalde organische chloorverbindingen. Er bestaan 210 dioxinen; sommige zijn uitermate toxisch.
Ecologie
De studie van de wisselwerking tussen levende organismen en hun omgeving.
EMAS
De afkorting van Eco Management and Audit Scheme, een toetsing op vrijwillige basis van het milieuverslag met daarin de milieudoelstellingen van de onderneming. Geldt alleen binnen de Europese Unie. EMAS is de onderneming behulpzaam met milieuproblemen, die daarmee systematisch kunnen worden aangepakt. De gehanteerde methodiek lijkt op die van ISO 9000. Er bestaat een parallel milieubeheersysteem, ISO 14001. Onder EMAS stelt de onderneming een milieupolitiek, een milieuprogramma en een milieubeheerprogramma op. De onderneming moet de resultaten van haar milieuprogramma bekend maken in een milieuverslag. Het publiek moet hiervan kennis kunnen nemen. Zie tevens Milieubeheersystemen.
Energie
Energie kan niet vernietigd maar alleen omgezet worden. Energiebronnen kunnen in drie hoofdgroepen worden ingedeeld: zonne-energie, fossiele brandstoffen en atoomenergie. Zonne-energie kan rechtstreeks worden gebruikt, net als wind, water en biobrandstoffen. Fossiele brandstoffen zijn kool, olie en aardgas. Energie kan worden getransporteerd als elektriciteit, water en als lucht. Energie wordt gebruikt o.m. voor arbeid, verlichting, verwarming en transport. In principe heeft het gebruik van alle energievormen zijn weerslag op het milieu, maar de mate waarin dit het geval is, hangt af van de energiebron die wordt gebruikt.
Ethanol
Ethanol is een kleur- en reukloze alcohol die gebruikt kan worden als hernieuwbare brandstof in voertuigen. Ethanol is eveneens een oplosmiddel. Het wordt verkregen door biologisch materiaal te laten fermenteren en het te distilleren.
Fosfor (P)
Samen met stikstof is fosfor een van de belangrijkste voedingsstoffen alsook een voedingszout van levensbelang voor alle levende dieren en planten. De meeste fosfor in de zeeën en meren is afkomstig uit bossen en landbouwgronden waarop kunstmest wordt gebruikt. Ook wordt het door reinigingsinstallaties afgescheiden. Een onnatuurlijk grote hoeveelheid fosfor leidt tot eutrofiëring (overbemesting).
Fossiele brandstoffen
Fossiele brandstoffen zijn koolstofverbindingen die zijn ontstaat als resten van plantaardig en dierlijk leven in het geologisch verleden van de aarde. Fossiele brandstoffen zijn kool, gas en olie. Fossiele brandstoffen zijn een voorbeeld van opgeslagen hulpbronnen. Wanneer fossiele brandstoffen verstookt worden, komt er onder meer kooldioxide vrij. Aangezien dit geen natuurlijk deel is van de biologische cyclus, wordt het in de atmosfeer opgenomen en draagt het bij tot het opwarmen van de aarde. Tijdens de verbranding komen er gebonden stoffen als zwavel en zware metalen vrij, die de in het milieu aanwezige hoeveelheden daarvan doen toenemen.
Fotosynthese
Een proces dat zich in groene planten voltrekt. In het proces wordt met behulp van kooldioxide en water zonlicht in energie omgezet (chemisch gebonden energie in de vorm van glucose en zuurstof). Tijdens dit proces legt de plant het broeikasgas kooldioxide vast. De groene cellen zijn de bouwmeesters van Moeder Natuur en fotosynthese is de basis van de milieucyclus en het leven op aarde.
Gebromeerde vlamvertragers
Gebromeerde vlamvertragers worden toegevoegd aan kunststoffen, kunststofisolatiematerialen, kunststofomkastingen van elektronische systemen en printkaarten. Bodemmonsters uit de Baltische zee wijzen uit dat het niveau van de broomhoudende verbindingen snel stijgende is, wat, net als PCB, een nieuw probleem zou kunnen worden.
Gesloten proces
Een gesloten proces is een emissieloos proces. Dit betekent dat er geen reststoffen aan het milieu worden afgelaten; ze worden in het proces zelf verbruikt. In de praktijk is dat niet helemaal waar; er ontstaat altijd wel enige emissie.
Hernieuwbare energie
Vormen van hernieuwbare energie zijn zonne-energie, windenergie, waterkracht en verschillende typen biobrandstof. Het onderscheidende kenmerk van hernieuwbare energieën is dat ze op afzienbare termijn aangevuld dan wel vervangen kunnen worden. De uitzondering hierop is de zon, die doorlopend energie genereert (als we even niet in aanmerking nemen dat de zon over miljarden jaren verdwijnen zal).
ICC (Internationale Kamer van Koophandel)
Het handvest voor duurzame ontwikkeling van de International Kamer van Koophandel wordt vaak gebezigd in een ondernemingscontext. Het programma van de ICC bevat 16 principes voor milieuprogramma's die van levensbelang zijn voor een duurzame ontwikkeling in een handelscontext. Het programma leidt ondernemingen bij hun inspanningen, de vele aspecten van het milieu intact te houden. Ondernemingen worden aangemoedigd, dit programma publiekelijk te steunen en het te gebruiken als een uitgangspunt voor verbeteringen.
Ijzer (Fe)
Ijzer is voor de mens een belangrijk metaal. Ijzer in de rode bloedlichaampjes, bij voorbeeld, bindt de zuurstofmoleculen. Schadelijke effecten kunnen worden veroorzaakt door ijzeroxidedeeltjes in de rook van ijzerverwerkende industrieën. Verondersteld wordt dat deze deeltjes een goedaardige vorm van pneumoconiosis veroorzaken, die de kans op longkanker doet toenemen.
ISO 14001
Een norm voor milieubeheer. EMAS beperkt zich tot de Europese Unie, maar ISO 14001 is internationaal van aard en wordt gebruikt binnen en buiten de EU. ISO 14001 maakt deel uit van een familie van internationale normen met betrekking tot milieubescherming. Andere normen voor milieu-audits, milieuprestaties, ecolabelling en levenscyclusanalyse, bij voorbeeld, zijn in voorbereiding. Zie tevens Milieubeheersystemen. ISO 14001 wordt vaak gebruikt in milieutechnische discussies tussen leveranciers en klanten.
Kooldioxide (CO2)
Een gas dat van nature in de atmosfeer voorkomt en dat door planten wordt gebruikt in het proces van fotosynthese. In het midden van de 19e eeuw was het niveau van kooldioxide ongeveer 270 ppm (delen per miljoen) maar door het verstoken van fossiele brandstoffen is het gestegen tot 350 ppm. CO2 is niet schadelijk voor de gezondheid, maar het is een broeikasgas en als zodanig de voornaamste oorzaak van de opwarming van de aarde.
Koper (Cu)
Een voor mensen belangrijk oligo-element, waarvan slechts geringe concentraties nodig zijn. Veel belangrijke enzymen, bijvoorbeeld, bevatten koper. Koperzouten hebben een negatief effect op algen, verstoren hun fotosynthese en stikstofbinding. Verzuurd grondwater blijkt steeds meer koper te bevatten.
Kunststoffen
De verzamelnaam "kunststoffen" of "polymeren" omvat verschillende materialen met verschillende eigenschappen maar die lange koolstofketens gemeen hebben. Kunststoffen (vaak ten onrechte "plastics" genoemd) worden vrijwel uitsluitend uit fossiele koolstoffen (olie of aardgas) gemaakt en vermengd met verschillende chemicaliën. Kunststoffen vallen onder verschillende categorieën. Een daarvan zijn de thermoplasten die door verhitting in een vorm onder druk vormgegeven worden, een andere zijn de thermoharders, die bij verhitting hard worden. De milieu-effecten van deze synthetische polymeren doen zich gevoelen bij elk stadium van hun verwerking: bij het winnen van aardolie en aardgas tot en met de productie van de kunststof zelf en de uiteindelijke afvalbehandeling. Er bestaan een aantal uitgebreide studies omtrent de impact van kunststoffen maar het is moeilijk te zeggen, welke kunststof de minst schadelijke is. Wat met enige zekerheid gesteld kan worden is dat kunststoffen op chloorbasis (PVC's) het milieu meer schade berokkenen dan de andere thermoplasten. Dit is voornamelijk het geval doordat de chloor in de kunststof kan combineren met organische stoffen, wat vaak een zeer negatief effect op het milieu heeft.
Kwik (Hg)
Kwik is uniek in de zin dat het bij een temperatuur van -39°C tot smelten kan worden gebracht. Kwikdamp wordt al geproduceerd bij 20°C, ook al is het kookpunt van kwik 375°C. Kwik in metaalvorm is niet schadelijk voor het milieu, maar kwikdamp wordt gemakkelijk opgenomen door de luchtwegen. Het verzamelt zich in het centrale zenuwstelsel en kan van daaruit langzamerhand het hart en de nieren aantasten. Kwik laat zich gemakkelijk combineren met andere stoffen en kan daardoor uiterst toxisch worden. Ook wordt het gemakkelijk opgenomen door planten en dieren en kan hen ernstige schade toebrengen. Bij kwikuitstoot op grote schaal wordt het kwik in het lichaam opgetast omdat het meer opneemt dan het kan afvoeren. Hoe hoger in de voedselketen, des te groter de concentraties. Dit is er de oorzaak van dat bepaalde dieren - vogels, bij voorbeeld - zich niet langer kunnen voortplanten. Een theelepel kwik is voldoende om een heel meer te vergiftigen. Gezien de toxiciteit en de vluchtigheid van kwik verdient het aanbeveling, het in de aardbodem te laten, waar het inactief is. Reeds gewonnen metaal moet zodanig worden opgeslagen dat het niet in het milieu kan geraken.
Lost Time Injury Rate - verzuimongevallen Lost Time Injury
Rate (LTIR) zijn berekend op het aantal opgetreden letsels*, gedeeld door het
aantal gewerkte werkuren van alle werknemens in de geregistreerde eenheid, voor
200.000 gewerkte uren :
Letsels* x 200.000 ____________________ = LTI
Gewerkte uren
* Letsels die de oorzaak zijn voor meer dan één dag afwezigheid van het werk.
Lost Time Severity Rate – ernstigheidsgraad Lost Time Severity Rate = Verloren werkdagen per 200,000 gewerkte uren
Lood (Pb) Lood, een zwaar metaal, is in hoge mate toxisch. Het wordt slechts uiterst langzaam uit het lichaam verwijderd en verblijft daar dus langdurig. Lood verhindert o.m. de vorming van hemoglobine, een molecuul die de zuurstof aan de rode bloedlichaampjes bindt. Loodhoudende benzine was vroeger de voornaamste bron van loodemissies. In vele delen van de wereld is dit nog steeds het veal. Lood wordt eveneens gebruikt in elektrische kabels en verf. Van het gebruik van lood moet worden afgezien wil het milieu op de langere duur verbeterd kunnen worden.
LTI
Zie: Lost Time
Injury Rate
LTIR
Zie: Lost Time
Injury Rate
LTSR
Zie: Lost Time
Severity Rate
Een metaal is een scheikundig element. Het kan dus niet verdwijnen of worden afgebroken. Metalen kunnen evenwel met andere stoffen gecombineerd worden, waardoor ze andere eigenschappen krijgen en ook hun milieu-effect gewijzigd wordt.
Milieu-audit
Een milieu-audit is een systematische evaluatie van een milieubeheersysteem. Het controleert of dat systeem doelmatig is en of milieuprogramma's volgens de wet en de interne normen van de onderneming worden toegepast. Tijdens een milieu-audit wordt gekeken naar de impact die een onderneming op het milieu heeft, naar de manier waarop de onderneming milieuproblemen oplost en naar de documentatie die de milieuprogramma's moeten leiden en beheersen.
Milieubeheersystemen
Milieubeheersystemen worden door steeds meer ondernemingen gebruikt om een beter inzicht te verkrijgen in de gevolgen die hun processen voor het milieu hebben. Een doelmatig milieubeheersysteem kan behulpzaam zijn bij het beperken van milieuschade. Met een milieubeheersysteem is het mogelijk, milieuprogramma's op natuurlijke wijze te integreren met industriële processen. Een onderneming die een milieubeheersysteem gebruikt, moet een milieupolitiek met milieudoelstellingen vastleggen, een milieuprogramma bepalen en regelmatig milieu-audits uitvoeren. Zie tevens EMAS en ISO 14001.
Milieu-economie
Het gedeelte van een landelijke economie dat tracht een economische benadering te combineren met een milieugerichte. Kort gezegd is de milieu-economie een poging, verborgen milieukosten zichtbaar te maken - d.w.z. kosten die in het huidige economische denken niet in rekening worden gebracht. Moderne milieu-economen gebruiken milieurekeningen, economische beheerssystemen, belastingverschuivingen e.d.
Ontvangende omgeving
De ontvangende omgeving is de omgeving die emissies ontvangt d.w.z. water, lucht of grond.
Oplosmiddelen
Oplosmiddelen worden ook wel "solvents" genoemd. Organische oplosmiddelen hebben door hun schadelijkheid voor de gezondheid de meeste aandacht getrokken. In de afgelopen jaren zijn hun milieu-effecten eveneens in de belangstelling gekomen. Dit geldt in het bijzonder voor de vluchtige organische oplosmiddelen. Zij dragen bij voorbeeld bij tot het vormen van ozon op maaiveldniveau. Benzine, xyleen en trichloorethyleen zijn alledrie zeer schadelijk voor de gezondheid.
Ozonlaag (O3)
Een dunne laag ozon beschermt het leven op aarde tegen de schadelijke ultraviolette stralen van de zon. Ozon bestaat uit drie zuurstofmoleculen die op hun beurt zuurstof kunnen vormen (met twee zuurstofatomen) om daarna weer ozon te vormen. De huidige toename van huidkanker wordt gedeeltelijk toegeschreven aan de afbraak van de ozonlaag. Deze ozonlaag bevindt zich op een hoogte van 25 km (in de stratosfeer). In de afgelopen jaren is de ozonlaag dunner geworden en op bepaalde plaatsen zelfs tijdelijk verdwenen - voornamelijk rond de polen. Ozonmoleculen worden afgebroken door natuurlijke gassen als methaan en distikstofoxide (lachgas), door chloor- en broomverbindingen (CFK, HCFK en halogenen).
PCB's
PCB's zijn stoffen met een lang leven die niet in de natuur voorkomen. Tot dusverre zijn de meeste negatieve effecten geconstateerd in vissen en vogels. Wanneer PCB's in de voedselketen terechtkomen, wordt uiteindelijk ook de menselijke gezondheid bedreigd. Tegenwoordig hebben alle dieren en mensen dit type milieugif in hun lichaam.
PVC's
Polyvinylchloride wordt gebruikt voor vloerbedekkingen, muurbekledingen, elektrische kabels en zo meer. Bij brandend PVC komen uit de vinylchloride chloorwaterstofzuur en gechloreerde koolwaterstof vrij. Deze dragen bij tot de toename van dioxinen in de grond en in water.
Spaarlampen
Spaarlampen geven evenveel licht als normale gloeilampen maar gebruiken 5 à 6 maal minder energie. Hun levensduur is 8 à 10 maal langer dan een normale gloeilamp.
Stikstof (NOx)
Tijdens verbranding van stikstof wordt stikstofoxide gevormd doordat de stikstof in de verbrandingslucht oxideert. Stikstofemissies leiden tot verzuring, eutrofiëring en door rook en uitlaatgassen vervuilde mist ("smog") en kunnen de vegetatie rechtstreeks schade toebrengen.
Thermodynamica
De thermodynamica is het onderdeel van de natuurkunde die zich bezighoudt met de effecten van temperatuur, druk en veranderingen van volume van een fysisch systeem.
1. De eerste hoofdwet van de thermodynamica postuleert dat energie en materiaal niet nieuw gemaakt of verbruikt kunnen worden. Energie kan evenwel van de éne vorm in de andere worden omgezet. Kinetische energie, bijvoorbeeld, kan in elektrische energie en daarna weer in thermische energie worden omgezet.
2. De tweede hoofdwet postuleert dat de wanorde, entropie, in een gesloten systeem toeneemt. Met andere woorden, alles heeft tendens, zich onafhankelijk uit te breiden. Plaatselijk is het mogelijk, in de wanorde orde te scheppen door de toevoer van energie maar het probleem is, dat er zich elders in het systeem altijd verdere wanorde voordoet.
Toxisch
"Toxisch" betekent "giftig". Verschillende stoffen hebben verschillende toxische effecten. Sommige, zoals de dioxinen, zijn onmiddellijk toxisch, ook bij zeer lage dosis. Andere, zoals de oligo-elementen, zijn in grote dosis en na lange tijd in het lichaam verbleven te hebben giftig.
VOS
Vluchtige organische stoffen bestaande uit koolstof, zuurstof, stikstof, chloor en andere atomen die gemakkelijk in damp overgaan. Goede voorbeelden zijn de organische oplosmiddelen die in de industrie en thuis worden gebruikt. Zij dragen bij voorbeeld bij tot het vormen van ozon op maaiveldniveau.
Waterkracht
Waterkracht wordt indirect door de zon geproduceerd wanneer water verhit wordt, als regen valt en waterlopen vult. In principe is waterkracht emissieloos maar kan lokaal en regionaal het milieu aantasten doordat het de levensomstandigheden verandert in en rond de waterlopen wanneer daarin dammen worden gebouwd. De stroming wordt veranderd door dammen en in bepaalde gebieden kan dit leiden tot het droogvallen van rivieren. Bij dammen worden bepaalde gebieden onder water gezet. Dit doet aldaar planten en dieren verdwijnen; de menselijke bewoners in die gebieden worden gedwongen, ze te verlaten.
Windenergie
Wind is bewegende lucht en bevat dus bewegingsenergie. Deze kan met windturbines in een bruikbare vorm (elektriciteit) worden omgezet. Windenergie heeft vrijwel geen schadelijke invloeden op het milieu. Lawaai en de invloed op de culturele waarden van een landschap (landschapsvervuiling) kunnen evenwel betekenen dat turbines niet overal gebruikt kunnen worden.
Zware metalen
Zware metalen zijn metalen met een hoge dichtheid, als cadmium, lood, koper, kwik en chroom. Eenvoudig gezegd zijn zware metalen metalen die toxisch zijn en het milieu aantasten. Zie elk van de zware metalen voor meer gegevens.
Zwavel (S)
Wanneer zwavelhoudende brandstoffen als kolen en olie worden verbrand, komt daarbij zwaveldioxide vrij. Dit wordt in de lucht omgezet in zwavelzuur. Zwavelzuur is de voornaamste oorzaak van de verzuring van grond en water. Tegelijkertijd is zwavel in kleine hoeveelheden van levensbelang voor levende organismen.